-
Mijn Niemandsland
Mijn Niemandsland is gegenereerd door AI. Zowel in tekst als in beeld. Het enige menselijke in dit proces is de beginvraag. Een lichtelijk surrealistische beginvraag over onze huidige werkelijkheid. De kunstmatige intelligentie geeft antwoord. Is dit de nieuwe werkelijkheid ?
Nu ook in een boek. Bestel Oersoep en/of Aardbei Duikboot met de knop hier onder .
Meest gelezen artikelen.
Registreer of volg ons op Facebook of Instagram voor een dagelijkse artificiรซle visie op de werkelijkheid .
-
Restseconde.
Wie de magnetron รฉรฉn seconde voor het einde onderbreekt, wordt doorgaans beschouwd als iemand die het piepje irritant vindt. Dat is een oppervlakkige verklaring voor een handeling waarmee dagelijks aanzienlijke hoeveelheden toekomst worden veiliggesteld. Op het scherm blijft 00:01 staan. Die seconde is kennelijk nog ergens. Anders had het apparaat haar wel afgegeven.
We moeten hierbij onderscheid maken tussen verstreken tijd en tijd die nog in een keukenapparaat zit. Verstreken tijd is onbruikbaar geworden, zelfs wanneer men er achteraf bijzonder tevreden over is. De achtergebleven seconde daarentegen bezit nog alle kenmerken van een mogelijkheid. Er kan iets gebeuren. Een telefoon kan gaan. Iemand kan zich bedenken. Een stukje vermicelli kan besluiten toch boven te komen drijven.
Het fraaie is dat deze toekomst geen onderhoud vraagt. Ze ligt achter het donkere venster, boven het glazen draaiplateau, zonder dat je haar hoeft te voeren of regelmatig moet omkeren. Zelfs wanneer de keuken wordt opgeruimd, blijft zij beschikbaar. De vaat is gedaan, de tafel afgenomen, maar morgen is nog niet helemaal opgebruikt.
Men zou kunnen voorstellen dergelijke seconden samen te brengen in een centrale opslagplaats. Een hal vol magnetrons, ergens aan de rand van een bedrijventerrein, waar een beheerder op zachte schoenen tussen de onvoltooide maaltijden door loopt. Dat lijkt efficiรซnt, maar tijd laat zich slecht vervoeren. Voor je een seconde hebt ingepakt, is er alweer een andere voorbij. Het verlies tijdens distributie zou de opbrengst onmiddellijk overtreffen.
Decentraal bewaren verdient daarom de voorkeur. Iedere woning houdt een klein beetje later achter de hand. Wie bezoek krijgt en niet weet wat te zeggen, kan even naar de keuken wijzen. Daar staat nog iets open. Niet alles hoeft hier, op deze bank, tussen deze mensen, tot een einde te worden gebracht.
Natuurlijk ontstaat ongelijkheid. Sommige huishoudens laten hun magnetron altijd uitlopen en bezitten uitsluitend verleden. Andere bewaren al jaren dezelfde seconde en ontwikkelen daardoor een onverantwoord vertrouwen in de rekbaarheid van hun bestaan. Zij zeggen rustig dat er nog tijd genoeg is, terwijl hun volledige reserve oplicht naast een knop met een onduidelijk symbool van een aardappel.
Ook samenwonen krijgt een nieuwe kwetsbaarheid. Je kunt veel van iemand verdragen, maar niet dat die zonder overleg op wissen drukt. Waar gisteren nog een mogelijkheid stond, verschijnt nu de gewone klok. Het is kwart over zeven. Een ontstellend precieze mededeling voor iets wat zojuist verloren is gegaan.
Daarom sta ik vanavond weer met mijn hand bij de deurknop, luister naar het zoemen en wacht tot de cijfers bijna verdwenen zijn. Op het juiste ogenblik grijp ik in. De keuken zwijgt. Mijn soep is warm genoeg voor vanavond, vermoedelijk, en achter het glas blijft dat ene kleine lichtpunt van uitstel behouden, terwijl ik voorzichtig het bord naar de tafel draag en onderweg al vergeet waarvoor ik het allemaal deed. Er drijft een sliertje langs de rand. Ik blaas. Buiten rijdt een auto voorbij, ergens sluit iemand een gordijn, en geen van beiden weet dat hier nog een seconde over is waarin zij dat allemaal niet hebben gedaan.
-
Terugloop.
Wie de straat uitliep en langs dezelfde kant terugkwam, kreeg zijn middag in omgekeerde volgorde aangeboden. Eerst zag je de hond die je het laatst was gepasseerd, daarna het open raam, vervolgens de vrouw met de rode tas. Dat kon nog aan de beperkte afmetingen van de buurt liggen. Maar ook gemorste koffie trok terug in de beker, een gevallen handschoen sprong naar een hand en de regen steeg uit plassen op naar een lucht die haar blijkbaar alsnog wilde aannemen. De man ontdekte het op weg naar huis na een gesprek dat korter had geduurd dan hij hoopte. Hij droeg een goede jas, niet nieuw meer maar zorgvuldig geborsteld, en had zich voor die afspraak geschoren. Op de heenweg was hij bij de derde lantaarnpaal blijven staan om te bedenken hoe hij zou beginnen. Nu hoorde hij die eerste zin opnieuw, hoewel hij zijn mond dicht had. De straat gaf gebeurtenissen terug alsof zij kralen aan een draad waren die van de andere kant werd losgehaald. Het leek een aanbod waar je weinig tegen kon hebben. Hij keerde om en liep nogmaals tot het einde.
Teruggaand bereikte hij dezelfde momenten, nauwkeurig gespiegeld. Een deur sloot waar zij eerder openging, een fiets kwam achteruit langs en zijn eigen voetstappen lagen klaar met de hiel in de verkeerde richting. Maar het gesprek zelf werd niet ongedaan gemaakt. De woorden klonken achterstevoren zonder daarmee hun gevolgen terug te nemen. Een weigering kreeg een vreemde uitspraak en bleef een weigering. De man had gehoopt dat symmetrie ook iets kon repareren. De straat hield zich kennelijk alleen bezig met volgorde. Dat was vergelijkbaar met een palindroom: de tekens konden aan weerszijden overeenkomen zonder dat de lezer bij terugkeer opnieuw onwetend werd. Hij kwam niet dezelfde straat binnen als dezelfde man, al lagen alle stenen nog op hun plaats. Bij de winkelruit zag hij zijn weerspiegeling even later dan zijn lichaam bewegen, alsof ook het glas achterstand had opgelopen bij het terugspoelen. Hij zette een paar passen opzij. Meteen hield de omkering op. De straat bezat haar eigenschap alleen zolang je exact de eigen route herhaalde. Een kleine afwijking volstond om weer vooruit te worden verplicht. Dat vond hij op dat ogenblik zowel onaangenaam als tamelijk eerlijk.
Hij stak over. Aan de andere kant zat een oudere vrouw op een laag muurtje een sinaasappel te pellen. De schil viel gewoon naar beneden en bleef daar liggen. De geur kwam hem tegemoet zonder zich aan een spiegelregel te houden. Zij vroeg of hij wist hoe laat de bus kwam. Hij keek op zijn telefoon en gaf een antwoord dat maar ongeveer klopte. Daarna bleef hij nog even staan, omdat er aan de overkant een plas langzaam naar de hemel terugliep en hij haar niet wilde laten schrikken door daar nadrukkelijk naar te wijzen. De vrouw bood hem een partje aan. Hij nam het aan en at het op. Het was zuur. Die smaak verdween niet toen hij terugdacht aan het gesprek. De straat kon nog zoveel volgordes omkeren, zijn mond bevatte nu iets wat er op de heenweg niet was geweest. Toen de bus kwam, stapte de vrouw in. Hij liep naar huis langs een route die enkele minuten langer was. Bij de deur voelde hij aan zijn kin; de gladheid van die ochtend was voorbij. Dat hoefde niet te worden hersteld. Morgen kon hij zich opnieuw scheren.
-
Buitenboord.
Het labeltje ligt droog op tafel. Aan de andere kant van de porseleinen rand wordt intussen alles uit het zakje getrokken wat het aan smaak heeft bezeten. Er stijgt damp op. Het water verkleurt. Alleen het papier buitenboord blijft kalm vermelden waar de inhoud vandaan komt, alsof afkomst een afdoende antwoord is op wat iemand doormaakt.
Die verdeling wringt. Het ene deel ondergaat de gebeurtenis, het andere verzorgt de communicatie. Tussen beide loopt een dun touwtje dat sterk genoeg moet zijn om verbondenheid aannemelijk te maken, maar kennelijk niet dik genoeg om de warmte eerlijk te verdelen.
Men kan het label als vertegenwoordiger beschouwen. Het houdt contact met de droge wereld, waar mensen nog beschikken over koekjes, tafelbladen en de vrijheid om weg te lopen. Wanneer de situatie in het kopje onhoudbaar wordt, is het label bereikbaar. Er hoeft maar iemand aan te trekken of de hele natte werkelijkheid komt omhoog. Dat is een aanzienlijke verantwoordelijkheid voor bedrukt papier.
Toch wringt er iets aan zijn houding. Terwijl binnen de bladeren opzwellen en hun vroegere vorm verliezen, verandert buiten vrijwel niets. Het label blijft zichzelf. Het kan zich later op de volledige ervaring beroepen zonder ook maar een ogenblik te hebben gedreven in dat donkere water. Een gunstige positie voor iemand die aan hetzelfde touwtje zit.
Misschien is het geen vertegenwoordiger, maar een achterblijver. Iets wat op de kade staat terwijl een ander vertrekt, vastgehouden door een verbinding die ieder moment kan slapvallen. Dan krijgt die droge onbeweeglijkheid een andere betekenis. Je hoeft niet zelf ondergedompeld te zijn om bang te worden van de diepte. Soms bestaat nabijheid uitsluitend uit het niet loslaten van een draad.
Het kopje zwijgt hierover. Het heeft een oor, maar doet daar diplomatiek niets mee. De lepel ligt ernaast en zou kunnen ingrijpen, al zou zijn tussenkomst waarschijnlijk vooral beweging veroorzaken. Voor bemiddeling is meer nodig dan het vermogen om overal in te roeren.
Ik bekijk het touwtje nauwkeuriger. Bij de rand is het nat geworden. De grens blijkt minder scherp dan ik dacht. Langzaam kruipt de thee omhoog, vezel voor vezel, in de richting van het gedeelte dat buiten schot leek te blijven. Ook afstand heeft kennelijk een verzadigingspunt. Wat je vertegenwoordigt, trekt uiteindelijk in je kleren.
Dan verschuif ik het kopje. Een kleine beweging, achteloos, maar het touwtje spant zich en het label schuift over het hout naar de rand. Even hangt het boven het water. Alle verklaringen verliezen hun gewicht. Of het laf was, loyaal of gewoon verkeerd neergelegd, doet er weinig toe zodra het dreigt te verdwijnen.
Met mijn wijsvinger houd ik het tegen. Het papier plakt een beetje aan mijn huid. Ik leg het verder van het kopje, waar de tafel nog droog is, en maak daarmee de ongelijkheid groter die ik had veroordeeld. Binnen trekt de thee verder. Buiten ligt het label veilig. Tussen beide loopt hetzelfde touwtje, en ergens langs die korte afstand ben ik partij geworden, zonder dat iemand mij vroeg namens wie ik aan deze tafel zit.
-
Droogvak.
De stoel in het bushokje was nat, hoewel hij onder een dak stond. Dat kwam vaker voor bij gemeentelijke voorzieningen: ze voldeden aan de tekening en lieten de rest aan het weer over. De man die er elke ochtend langs liep had een doek in zijn jaszak. Hij maakte kantoren schoon voordat de mensen kwamen die later zouden vaststellen dat er iets was achtergebleven. Nu stond hij te wachten op de eerste bus naar huis. Hij veegde de stoel af, voornamelijk omdat hij moe was en wilde zitten. De doek werd donker. Er kwam meer water uit het plastic dan erop had gelegen, eerst helder, daarna grijs, ten slotte met die bruine rand die regen krijgt als hij een heel etmaal door iemand is gedragen. Onder zijn hand verscheen een droog rechthoekje. Het was een weinig indrukwekkend resultaat voor zoveel vocht. De man kneep de doek uit boven de goot. Het water liep tegen de helling op. Bij de bushalte aan de overkant begon een vrouw naar haar mouw te kijken. Die was ineens droog tot aan de elleboog. De man begreep dat hij opnieuw iets had schoongemaakt wat niet op zijn werklijst stond.
Het bleek niet uitsluitend om regenwater te gaan. De stoel verzamelde ook de buien die mensen hadden meegenomen zonder dat er buiten iets uit de lucht viel. Een ontslaggesprek kon wekenlang doorlekken. Een telefoontje waar niet op werd teruggebeld gaf een fijne, hardnekkige motregen. Hij herkende de soorten aan de weerstand van zijn doek, zoals hij in een kantoor het verschil voelde tussen koffie, stof en een poging tot schoonmaken door iemand anders. De nacht zat hier laag in het materiaal. Bij iedere haal werd het doekje zwaarder. Hij dacht aan de emmer op zijn werk, die altijd dezelfde inhoud had ongeacht hoeveel verdiepingen men eraan toevoegde. Ook voor dit onderhoud bestond kennelijk geen uitbreiding van het materiaalbudget. Toen hij de doek nog eens probeerde uit te wringen, viel er een koude druppel uit die onderweg naar de grond de vorm aannam van een hele dinsdag. Hij zette zijn schoen erop. Niet uit angst, eerder uit vakkennis: zulke dingen moest je niet door een openbare ruimte laten verspreiden. Een jonge man met een bezorgtas kwam onder het afdak staan. Zijn ogen zagen eruit alsof ze die nacht om beurten open waren geweest.
De schoonmaker schoof opzij en wees naar het droge vak. De jongen bedankte niet onmiddellijk; hij keek eerst of er misschien glas lag. Dat was een begrijpelijke volgorde. Daarna ging hij zitten. Zijn bezorgtas zette hij op zijn knieรซn, zodat het droge oppervlak zo weinig mogelijk verloren ging. De oudere man bleef staan met het vochtige doekje in zijn hand. Hij kon de hele halte niet doen. Dat wist hij inmiddels heel zeker, en voor het eerst die ochtend vond hij dat een bruikbare vaststelling. Het doek was vol. Hij vouwde het met de natste kant naar binnen en stopte het terug in zijn zak. Daar trok de verzamelde neerslag langzaam door de voering. Tegen de tijd dat de bus kwam, zou hij zelf tot aan zijn heup nat zijn. De jongen bood de stoel aan, maar de man schudde zijn hoofd; hij was nu eenmaal al aan het staan. Toen de koplampen opdoken, stonden ze tegelijk op en bleef het droge rechthoekje achter. In de grijze ochtendlucht leek het niet op een wonder. Het leek op een plek waar iemand had gezeten zonder er nog natter te worden.
-
Binnenregen.
Buiten is het inmiddels droog, maar in de gang houdt de middag voorlopig vast aan zijn oorspronkelijke standpunt. De paraplu staat naast de schoenen en druppelt met de regelmaat van iemand die niet is uitgesproken. Wij noemen dat drogen, omdat we nu eenmaal graag een gunstige afloop verwerken in de naam van een probleem.
In werkelijkheid heeft de paraplu een gedeelte van het weer meegenomen. Op straat was daarvoor geen ruimte meer. De wolken wilden verder, een strook zon drong zich tussen de huizen, en ergens moest die overgebleven regen blijven. Nu staat hij bij ons binnen, samengevouwen tot acht zwarte banen en een handvat.
De eerste gevolgen zijn bescheiden. Een schoen krijgt een glanzende neus. De onderste zoom van een jas wordt opnieuw vochtig. Onder de brievenbus ontstaat een luchtstroming die volgens de huisgenoot tocht heet, maar die bij nadere beschouwing alle kenmerken bezit van een zelfstandig weerfront met belangstelling voor de trap.
Je kunt de gang niet langer achteloos oversteken. Wie naar het toilet gaat, moet rekening houden met plaatselijke neerslag. Bezoek wordt verzocht zich bij aankomst nog niet aan de weersverwachting vast te klampen. Die geldt buiten. Hier is de situatie kleinschaliger, persoonlijker en aanzienlijk minder bereid tot verbetering.
Natuurlijk wil iemand de paraplu uitschudden. Daarmee verspreid je een geconcentreerde bui over het volledige woonoppervlak. Voor je het weet trekt een depressie langs de kapstok naar de keuken en sta je boterhammen te smeren onder omstandigheden waarvoor je normaal gesproken een weekend aan zee annuleert.
Ook uitzetten bij de voordeur biedt geen oplossing. Buiten heeft men de regen al verwerkt. De stoep droogt, de fietsen glanzen na, mensen doen hun capuchons af met die licht verwijtende opluchting waarmee zij altijd aangeven dat slecht weer iets is wat hun persoonlijk is aangedaan. Een teruggebrachte bui zou daar de middag opnieuw ter discussie stellen.
Dus laten wij hem staan. Er vormt zich boven de paraplubak een kleine grijze bewolking, zo groot als een bezwaar. Ze hangt laag genoeg om bij het aantrekken van je jas even doorheen te moeten. Daarna ruikt je haar naar een straat waar je vandaag niet meer naartoe wilde.
Het wonderlijke is dat ik eraan gehecht raak. Terwijl in de woonkamer de zon op het kleed valt en iedereen alweer plannen maakt, bewaart de gang nog iets van het uur waarin thuiskomen voldoende was. De sleutel draaide, de deur ging open, en even hoefde er niets anders dan binnen zijn.
Misschien heeft het weer evenveel moeite met vertrekken als wij met aankomen. Misschien druppelt die paraplu niet na, maar neemt hij afscheid in hoeveelheden die de tegels kunnen verdragen. Ik schuif mijn droge schoenen iets opzij en loop voorzichtig om de plas heen. Buiten roept iemand dat het eindelijk opklaart. Ik knik door het glas, zonder de deur te openen. Hier zijn we nog niet zover. Naast de kapstok valt opnieuw een druppel, op dezelfde plaats als de vorige, alsof een hele middag nog eenmaal wil controleren of wij hebben begrepen dat hij er was.
-
Schaduwkost.
In het cafรฉ kreeg je na middernacht geen dessert meer, maar soms nog een schaduw. De uitbater schoof dan een klein bord onder de lamp en legde er met zijn hand een donkere vorm op. Die bleef liggen wanneer hij zijn hand weghaalde. Het was een eenvoudige bereiding, afhankelijk van de stand van de lamp en de mate waarin de avond zich al had verdicht. De vrouw aan de bar had er niet om gevraagd. Ze was binnengekomen omdat haar jas doorweekt was en de volgende tram nog lang op zich liet wachten. Onder de jas droeg ze iets glanzends dat in deze verlichting minder feestelijk leek dan eerder op de avond. Haar make-up zat nog op haar gezicht, maar had de oorspronkelijke verdeling verlaten. De uitbater zette het bord neer. Ze proefde voorzichtig met het lepeltje. Vanille, onmiskenbaar, maar zonder de zoete aandrang waarmee vanille zich meestal aankondigde. De smaak verscheen pas nadat ze had doorgeslikt, op de plaats waar je anders merkte dat iets voorbij was. Buiten maakte een auto een brede golf door de goot. Binnen bleef het bord droog en donker.
De beste schaduw kwam volgens de uitbater van voorwerpen die lang genoeg waren gebruikt om niet meer alles terug te kaatsen. Nieuwe glazen leverden een dunne smaak op. Een onbeschadigde lepel gaf bijna niets. Zijn oude koffiekan daarentegen wierp een schaduw met een zachte, diepe vanilletoon en een klein bitter randje dat bij sluitingstijd goed paste. Hij beweerde niet dat dit voor iedereen gold; het was tenslotte zijn lamp. De vrouw schoof haar eigen hand erboven. Haar schaduw viel op het bord, smaller dan ze had verwacht. Zij nam nog een hapje. Deze keer proefde ze een station, niet letterlijk de tegels of de remmen, maar het ogenblik vlak voordat iemand je tussen de reizigers herkent. Ze keek op. De uitbater was bezig een nat glas te drogen. Hij vroeg niets. Dat vond ze prettig. In de loop van de avond waren er al voldoende vragen geweest waarop een vrolijk antwoord leek te worden verwacht. Hier mocht een smaak even bestaan zonder direct te worden uitgelegd. Ze draaide het bord een kwartslag. De schaduw veranderde niet. Eenmaal geserveerd was de richting van het licht blijkbaar van minder belang dan de tijd die je ervoor nam.
Toen de tram bijna kwam, trok ze haar jas weer aan. Hij was aan de buitenkant nog vochtig, maar de voering voelde warm van de radiator. Op het bord lag een kleine rest schaduw. Ze vroeg of die weggegooid werd. De uitbater schudde zijn hoofd en schoof het bord onder de bar, waar het donker zich zonder moeite bij de omgeving aansloot. Weggooien was hier geen zinvolle handeling. Hooguit moest je oppassen dat er niet te veel schaduw op รฉรฉn plek werd bewaard, want dan kreeg de hele zaak die zware zoetheid van een kamer waar niemand meer wilde vertrekken. De vrouw betaalde haar koffie. Voor de schaduw stond niets op de rekening; die hoorde bij het licht dat hij toch al had laten branden. Bij de deur bleef ze even staan om haar sjaal goed te trekken. De uitbater zag haar in het raam weerspiegeld, tussen de regenstrepen en de lamp. Ze glimlachte niet speciaal naar hem. Ze had alleen even minder haast met haar gezicht. Daarna stapte ze naar buiten. Op de bar lag de schaduw van het lege kopje. Hij liet haar liggen tot hij zelf klaar was met afwassen.
-
Laagte.
Het trapje had de skyline gezien door het keukenraam en beschouwde sindsdien twee treden als een voorlopig stadium. Het stond gewoonlijk tussen de koelkast en de muur, waar het uitzicht voornamelijk bestond uit een verdwaalde elastiek en de achterkant van dingen. Dat deed zijn verwachtingen geen goed. Zodra iemand het uitklapte, verlengde het daarom in gedachten zijn poten. De eerste keer merkte de vrouw er weinig van. Ze pakte een schaal uit het bovenste kastje en moest bij het afstappen iets langer zoeken naar de vloer. De tweede keer keek ze vanaf de bovenste trede ineens over het dak van het huis aan de overkant. Buiten was het net opgehouden met regenen. De stad lag open, glanzend en veel groter dan de taak waarvoor ze omhoog was gegaan. Het trapje kraakte tevreden. De vrouw hield de schaal tegen haar buik en wachtte tot de keuken weer op een redelijke afstand kwam. Ze was moe, had een trui over haar dunne jurk aangetrokken en wilde soep opwarmen. Voor een uitzicht waarvoor je duizelig moest worden bestond op dat moment weinig belangstelling.
Dat vond het trapje moeilijk te begrijpen. Vanuit zijn positie was hoogte de enige duidelijke maat voor vooruitgang. Een extra trede betekende meer bereik, meer aanzien, mogelijk zelfs een rol in een belangrijke foto. Het begon zich daarom op ongelegen momenten te verheffen. Tijdens het ramenlappen groeide het tot boven de dakgoot. Bij het vervangen van een lamp bracht het de fitting buiten handbereik doordat ook het plafond uit beleefdheid meeging. Het huis raakte geleidelijk ontregeld door een hulpmiddel dat geen hulp meer wilde zijn. De vrouw zette het ten slotte op het balkon, tussen een lege bloempot en de wasmand. Daar mocht het nadenken zonder dat zij telkens mee omhoog hoefde. De wind trok door zijn scharnieren. Vanuit de straat zag het er niet indrukwekkend uit. Het was een klein aluminium trapje met een vlek muurverf op de bovenste trede, en de wolken schonken er dezelfde hoeveelheid aandacht aan als aan iedere andere lage constructie. Op een avond begon het weer te regenen. Het trapje zag zijn weerspiegeling in een plas op het balkon en ontdekte tot zijn ergernis dat het daar dieper was dan hoog. Er viel nergens een verdienste aan vast te maken.
De vrouw kwam met een nat laken naar buiten. Het droogrek binnen was te klein en de lijn onder het afdak hing te hoog om er zonder hulpmiddel bij te kunnen. Ze klapte het trapje open. Het zette zich schrap voor zijn volgende stijging, maar haar hand bleef even op de bovenste trede liggen. Daarna stapte ze erop, hing het laken op en rekte haar arm uit naar de laatste knijper. Het trapje bleef precies even hoog. Niet uit inzicht; een scharnier was door het regenwater stroef geworden. Toch bleek die stilstand iets mogelijk te maken wat bij alle eerdere verheffingen was mislukt. De vrouw kon beide handen gebruiken. Het laken ving een zachte wind en trok zich bol tot een witte ruimte tussen haar en de donkere stad. Voor een ogenblik zag het trapje niets dan licht dat door nat katoen viel. Zij stapte af, veegde met haar duim de verfvlek aan en liet het onder het afdak staan. Het hoefde niet terug achter de koelkast. Later die avond zag het trapje de verlichte ramen van de hoogste gebouwen door het laken heen. Ze waren vaag en mooi, maar er hing hier iets te drogen.
-
Stoelwarmte.
De vrouw is vertrokken, maar de stoel is nog niet leeg. Dat stelt de man vast wanneer hij zijn hand op het fluweel legt, zogenaamd om te controleren of er niets is blijven liggen. Er is inderdaad iets blijven liggen. Een hoeveelheid warmte, ongeveer ter grootte van iemand die besloot verder te gaan.
Op de tafel staat alleen haar lege kopje. De rekening is betaald, de deur gesloten, maar onder zijn vingers bevindt zich een restant aanwezigheid waarvoor geen administratieve regeling bestaat. Men mag een jas ophangen, een tas meenemen, een paraplu vergeten. Voor achtergelaten lichaamstemperatuur is nergens een haakje.
Hij houdt zijn hand stil. Niet uit sentimentaliteit, zegt hij tegen niemand, maar omdat bewegen de meting zou verstoren. Het fluweel geeft langzaam terug wat het heeft ontvangen. Kennelijk heeft zitten gevolgen die langer duren dan de beslissing om op te staan. Dat maakt vertrek minder nauwkeurig dan wordt aangenomen.
Een nieuwe bezoeker zou kunnen beweren dat de stoel vrij is. Er ligt immers geen krant op, geen handschoen, geen briefje met een voornaam. Toch is de zitting bezet door iets wat nog niet helemaal is afgekoeld tot openbare ruimte. Wie nu plaatsneemt, gaat gedeeltelijk zitten in de lichamelijke nalatenschap van een onbekende.
Juridisch lijkt dat ingewikkeld. Warmte heeft geen handtekening en weigert onderscheid te maken tussen een rechtmatige eigenaar en iemand die een plekje bij het raam zoekt. Zij verspreidt zich zonder toestemming, laat zich niet terugvorderen en vermindert juist wanneer iedereen haar zorgvuldig met rust laat. Bewaren betekent hier verliezen.
De man kijkt naar zijn eigen stoel. Ook daar heeft zich een voorraad van hem verzameld. Hij draagt een donker jasje, zijn overhemd staat open bij de hals, en onder dat alles blijkt hij voortdurend iets af te staan waaraan hij nooit aandacht heeft besteed. Zijn aanwezigheid is genereuzer dan zijn gesprekken.
Vroeger dacht hij dat een indruk achterlaten vooral met woorden te maken had. De juiste opmerking, een verhaal dat later nog eens werd naverteld, desnoods een overtuigende stilte. Nu blijkt een halfuur rustig zitten eveneens voldoende om de wereld merkbaar anders achter te laten. Geen blijvende verandering, natuurlijk. Daar moet men nu voorzichtig mee worden.
Aan de overkant vraagt iemand of de stoel nog bezet is. Een vrouw met zilveren draden in haar haar, haar jas over รฉรฉn arm, de andere hand al licht op de rugleuning. Hij zou kunnen uitleggen dat de vorige bezoeker thermisch nog niet helemaal is uitgecheckt. Het is een juiste mededeling die vermoedelijk een verkeerd gesprek zou openen.
Daarom staat hij op en schuift de stoel een stukje naar achteren. Zij gaat zitten, kijkt even verrast en trekt vervolgens haar handschoenen uit. Buiten wordt het kouder. Binnen heeft iets de oversteek gemaakt zonder naam, zonder afspraak en zonder dat iemand er een verdienmodel tussen kon zetten. De man neemt zijn eigen plaats weer in. Zijn stoel heeft op hem gewacht. Dat voelt niet als bezit, eerder als een kleine beleefdheid van materiaal dat hem nog even herkent nu hij terug is.
-
Duimverlof.
Op maandag stonden zijn duimen naast de andere vingers, alsof ze na jaren afzondering weer bij de groep wilden horen. Ruben merkte het toen hij zijn tandenborstel oppakte. Hij kon hem wel tegen zijn handpalm drukken, maar de vertrouwde klem bleef uit. De duimen zagen er verder gewoon uit. Ze hadden dezelfde nagels, dezelfde kleine littekens en dezelfde neiging om het eerst koud te worden. Alleen tegenover de rest van de hand gaan staan, daar begonnen ze niet meer aan. Hij duwde een duim voorzichtig naar buiten. Zodra hij losliet, schoof die weer terug. Er zat niets dramatisch aan; het leek vooral een principiรซle wijziging van de werkhouding. Na twintig minuten had hij zijn tanden gepoetst en een bericht aan zijn werkgever getypt waarin vier letters te vaak voorkwamen.
Een kennis met belangstelling voor de menselijke evolutie noemde het een terugval. Ruben vroeg naar wat. Daar kwam een uitvoerig antwoord op over gereedschap, beschaving en de bijzondere positie van de duim, maar geen bruikbare aanwijzing voor het dichtmaken van zijn broek. Het woord terugval beviel hem niet. Zijn handen waren nergens heen gereisd; ze bevonden zich nog altijd aan het einde van dezelfde armen. Op kantoor kreeg hij een presentatie te zien over wendbaarheid, waarvan hij de afstandsbediening niet kon vasthouden. Een collega opende zijn fles water zonder er iets bij te zeggen. Dat was de eerste handeling die werkelijk hielp. Die avond schreef Ruben een lijstje van alle voorwerpen die blijkbaar al jaren een afspraak met zijn duimen hadden. Het lijstje werd zo lang dat hij moest stoppen omdat de pen uit zijn hand gleed.
De volgende dagen richtte hij zijn keuken anders in. Hij zette potten in een houten klem, schoof antislipmatjes onder kommen en verving een kleine draaiknop door een grotere hendel. Zijn buurvrouw kwam helpen met schroeven. Ze noemde het geen overwinning en ook geen inspirerend proces, wat Ruben aangenaam vond. Bij de derde kast vroeg ze of hij misschien gewoon kwaad was. Hij zei dat hij vooral genoeg had van voorwerpen die maar op รฉรฉn soort hand rekenden. Samen bleven ze even voor de kast staan. De kast voelde zich niet aangesproken, maar kreeg wel een andere greep. Later at hij brood van een bord dat niet meer wegschoof. De aanpassingen maakten niet alles makkelijk; sleutels, knopen en muntgeld bleven een dagelijks gepruts. Wel hoefde hij minder vaak te doen alsof onhandigheid een persoonlijke tekortkoming was.
Na drie weken begon zijn linkerduim opeens weer mee te werken. Het gebeurde zonder aankondiging, toen hij een lege envelop van de vloer pakte. De rechter bleef bij zijn besluit. Daardoor ontstond geen fraai herstelverhaal maar een ongelijk huishouden van twee handen die verschillende mogelijkheden hadden. Ruben hield de nieuwe grepen en matjes. De kennis vroeg of hij de ervaring nu als een verrijking zag. Ruben zei dat hij hem vooral als drie weken zag. Daarna draaide hij met links de dop van een fles en schoof die naar rechts om in te schenken. Het ging langzaam genoeg om op te vallen en gewoon genoeg om er geen bijeenkomst aan te wijden. Op zijn lijst van voorwerpen zette hij onderaan een extra regel: niet alles hoeft terug naar de oorspronkelijke stand. Hij bedoelde in de eerste plaats de kast, maar liet de zin verder open.
-
Reserveknoop.
Ik zit aan de binnenkant, laag genoeg om langs een knie te schuren, hoog genoeg om nooit te kunnen vaststellen waarheen wij gaan. Vier gaten heb ik. Dat geldt als opleiding. Toch sluit ik niets, houd niets bijeen en word uitsluitend meegenomen omdat er ooit iets mis zou kunnen gaan.
Aan de voorkant werken er vijf. Ik hoor hoe zij door hun openingen worden geduwd, hoe de stof zich om hen heen spant wanneer buiten de wind aantrekt. Zij hebben uitzicht. Zij kennen de gezichten van mensen die ons tegemoetkomen. Eรฉn van hen bevindt zich ter hoogte van het hart, een plaats waarover ik liever niet nadenk.
Mijn eigen positie is administratief. Ik behoor bij de jas, maar niet bij wat de jas dagelijks doet. Wanneer de voering openvalt, ziet iemand mij soms en zegt dat het handig is. Dat is het woord waaronder mijn hele bestaan wordt opgeborgen. Handig. Zoals een telefoonnummer van iemand die je uitsluitend belt wanneer alle anderen niet opnemen.
Om vooruit te komen moet er een ander verdwijnen. Ik heb geprobeerd die vaststelling anders te formuleren, zachter, met ruimte voor natuurlijke doorstroming en persoonlijke ontwikkeling, maar iedere gedachte eindigt bij hetzelfde losse draadje. Ergens aan de voorkant moet een verbinding bezwijken voordat de mijne betekenis krijgt.
Soms hoor ik bij het dichtknopen een kleine ruk die te lang duurt. Dan beweegt de hoop door mij heen met een snelheid waarvoor ik mij schaam. Ik hoop niet dat hij valt. Ik hoop alleen dat er iets nodig is waaraan ik kan beantwoorden. Tussen die twee gedachten zit minder ruimte dan tussen mijn gaten, en toch probeer ik er al drie winters in te wonen.
De bovenste heeft slijtage aan zijn rand. Hij praat daar niet over; wij praten niet, maar in de manier waarop de stof langs hem schuurt zit de gelatenheid van iemand die bewijst dat hij nog voldoet. Ik luister aandachtig. Misschien is wachten vooral het gedwongen bestuderen van andermans vermoeidheid.
Men zou mij uit voorzorg kunnen gebruiken. Gewoon ergens een opening maken, een nieuw verband verzinnen waarvoor ik onmisbaar ben. Maar dan moet er in een onbeschadigde jas worden geknipt om mijn teleurstelling een functie te geven. Zelfs vanuit mijn overzicht lijkt dat geen zorgvuldig personeelsbeleid.
Vandaag blijven de vijf voor het eerst allemaal open. Buiten is iets veranderd. Er komt licht langs de voering, de wind voelt minder vastberaden en onze eigenaar draagt de jas over een arm, waardoor ik de straat zie, ondersteboven, maar de straat, met fietsen en een hond en iemand die nergens op wacht.
Vanavond hangen wij weer aan de haak. Binnenkort schuiven andere jassen voor ons. Ik voel de draad die mij vasthoudt en probeer niet te denken aan de draad die elders ooit moet breken. Alle vijf zijn er nog. Het is een goede dag geweest. Niemand heeft mij nodig gehad, en terwijl het donker zich zorgvuldig tussen de mouwen vouwt, oefen ik die laatste zin tot hij bijna klinkt als iets waarmee ik gelukkig ben.
Nederlands 
English